Verzet tegen de besparingen bij De Lijn groeit

Het verzet groeit. Vanuit heel Vlaanderen laten lokale besturen steeds luider van zich horen: genoeg met de afbouw van het openbaar vervoer. Tijdens een actualiteitsdebat vandaag in het Vlaams Parlement werden de besparingen bij De Lijn bediscussieerd. 

N-VA‑minister De Ridder besliste, samen met de Vlaamse Regering, dat De Lijn 35,5 miljoen euro moet besparen. Dat deze ingreep gevolgen zou hebben voor de reiziger, was van meet af aan duidelijk. Er wordt vooral gemikt op de minder gebruikte lijnen. Volgens de minister rijden in Vlaanderen nog te veel bussen quasi leeg rond. Vanuit een zuiver bedrijfsmatige logica klinkt dat misschien logisch, maar openbaar vervoer is geen klassiek bedrijf. Het is een maatschappelijke dienstverlening, een basisvoorziening voor burgers én een cruciaal instrument in de klimaattransitie en de gewenste modal shift.

Wie écht kiest voor die modal shift, moet investeren in openbaar vervoer. De minister stelt wel dat Vlaanderen dat doet, maar in de praktijk gaat het bijna uitsluitend om de aankoop van elektrische bussen. Tegelijk wordt het busaanbod ingeperkt. In landelijke gebieden betekent dat vooral dat mensen te horen krijgen dat ze maar een auto moeten aanschaffen. Zo dreigt openbaar vervoer herleid te worden tot louter functioneel vervoer: spitsritten en schooltrajecten, niet meer dan dat.

Dat valt overal op: de tegenwind komt uit alle richtingen. Het brede middenveld stuurde eerder al een gezamenlijke brief naar minister De Ridder. Ook lokale politici — onder wie burgemeesters en schepenen van haar eigen partij — spreken zich nu openlijk uit en maken brandhout van de voorgestelde besparingen.

Wat nu volgt, is minder duidelijk. De vraag rijst of de minister de negatieve adviezen zomaar naast zich neer kan leggen. Juristen moeten maar uitmaken hoe ver haar bevoegdheid reikt. Volgens onze inschatting kan de minister slechts tussenkomen wanneer de vervoerregioraden zelf geen beslissing nemen — en dat hebben ze wél gedaan, glashelder zelfs. Dan blijft de vraag of de minister dat signaal politiek én juridisch zomaar kan negeren.

Vanmiddag vond een actualiteitsdebat plaats in het Vlaams Parlement over de besparingen bij De Lijn.

PVDA opent het debat en dient een motie in om de besparingen bij De Lijn terug te draaien. Ze benadrukken dat de vervoerregioraden niet louter advies geven, maar beslissingen nemen, en wijzen erop dat vier regio’s al formeel hebben beslist om de besparingen uit te stellen. De partij vraagt of de minister met deze bindende beslissingen rekening zal houden en waarschuwt voor “schijndemocratie” als de minister alles toch naast zich neerlegt. Ze herhalen dat de vervoerregio Antwerpen om uitstel tot januari 2027 vraagt.

N‑VA verdedigt het regeringsbeleid en stelt dat een begroting in evenwicht essentieel is. Volgens hen zijn de besparingen beperkt en objectief zijn: 3,7% op een budget van 1 miljard, gefocust op fijnmazigheid en niet lineair. Volgens hen wordt slechts 0,2% van de reizigers geraakt.
De besparing staat volgens N‑VA vast. De Lijn moet keuzes voorstellen; de vervoerregioraden mogen alternatieven uitwerken, maar de financiële doelstelling blijft. De fractie benadrukt dat ze loyaal is aan de regering.

Vlaams Belang spreekt van het “verder uitpersen van de citroen”. De partij stelt dat de afbouw van De Lijn systematisch wordt verdergezet. Lokale besturen stappen naar de rechtbank en organisaties zoals TreinTramBus waarschuwen voor verdere achteruitgang. De ingrepen treffen volgens hen net de laag bezette lijnen waar meer potentieel zou kunnen zitten. Flexvervoer is onvoldoende en niet altijd een oplossing. De minister wordt gevraagd hoe zij een menswaardig mobiliteitsbeleid wil garanderen.

Vooruit verwijst naar verhalen van echte reizigers die vandaag afhankelijk zijn van het openbaar vervoer. Volgens hen komt protest uit alle politieke hoeken. “Het vat is leeg, de bodem bereikt”: openbaar vervoer is geen luxe maar een basisvoorziening. Het budget moet groeien, niet krimpen. De investeringen in elektrische bussen verliezen hun waarde als het aanbod wegvalt. Vooruit vraagt: wat doet de minister met deze signalen? Ze pleiten voor een terugkeer naar de tekentafel.

CD&V verzet zich tegen vervoersarmoede en wijst erop dat Vlaanderen de plannen niet lust. De partij verwijst naar het regeerakkoord dat evenwicht vraagt tussen vraaggestuurd vervoer en bereikbaarheid van landelijke gebieden. CD&V voelt zich genegeerd in het overleg met lokale besturen. Openbaar vervoer moet vervoeren, niet uitsluiten. Ze vragen tijd voor lokale besturen om alternatieven uit te werken en de mogelijkheid tot bijsturing. Ook zij willen terug naar de tekentafel, hoewel ze de besparing als principe niet betwisten.

Anders stelt dat heel Vlaanderen zich verzet tegen de besparingen. Ze noemen de minister “onbetrouwbaar” en verwijten haar De Lijn financieel te wurgen. Ze vragen expliciet of de minister het plan gaat uitstellen en plaatsen de vraag of er überhaupt nog een Vlaamse meerderheid bestaat. Later in het debat hekelen ze dat zelfs lijnen voor schoolkinderen verdwijnen: “Dit is geen scalpel, dit is een kaalslag.”

Groen herinnert eraan dat basisbereikbaarheid ooit een grote omwenteling zou worden, maar dat de realiteit vandaag ver af staat van de ambities. Rapporten waren negatief en vroegen bijsturing, maar volgens Groen wordt nu de botte bijl gehanteerd. De vermeende 0,2% getroffen reizigers vertegenwoordigen volgens hen 750.000 mensen. De besparingen jagen reizigers weg, of richting auto of vervoersarmoede.
Ze wijzen op de “revolutie” van burgemeesters en schepenen die zich verzetten. Ook Groen dient een motie in om besparingen terug te draaien en vraagt steun van de meerderheid. Verder verwijzen ze naar alternatieve besparingen binnen het Vlaams budget (luchthavens, Oosterweel…). Ze vragen hoe de minister uit de impasse wil raken.

 

In haar repliek benadrukte Minister De Ridder dat de besparing er hoe dan ook komt er en dat er een duidelijke verantwoordelijkheid en een vastgelegd pad is: alle beleidsdomeinen moeten inspanningen leveren, ook De Lijn. Als er hier niet wordt bespaard, moet men elders zoeken en dat wil niemand. Dit gaat om en beslissing van de volledige regering, aldus nog De Ridder. De Raad van Bestuur van De Lijn moet binnen budget blijven en zoekt nog 17 miljoen extra. De besparing is volgens de minister niet blind maar gebaseerd op de principes van basisbereikbaarheid en objectieve data. Er is een stijging in reizigers én tevredenheid, aldus de minister. Lage bezettingen zijn in deze budgettaire tijden niet verantwoord. Er is volgens haar dan ook geen tijd meer te verliezen om de besparingen door te voeren. Ze wil een akkoord tegen begin maart, anders groeit het begrotingsgat. Terug naar de tekentafel is volgens haar geen oplossing. De Lijn moet in overleg met vervoerregioraden alternatieven zoeken, maar de 35,5 miljoen besparing moet dit jaar gerealiseerd worden.
De minister verzekert dat er geen naakte ontslagen komen, maar nieuwe dienstroosters moeten tijdig uitgewerkt worden en daarom is uitstel geen optie. .

Minister-president Diependaele wil dat Vlaanderen de situatie “op metaniveau” moet bekijken. Hij toont begrip voor de bezorgdheden van lokale besturen, maar spreekt zich niet uit voor uitstel of herziening.