Besparingen? Dit is brute afbraak!

De discussie over besparingen op het federaal ambtenarenkorps wordt doorgaans herleid tot “te veel mensen, te weinig efficiëntie”. Dat is niet alleen misleidend maar ronduit gevaarlijk. Wat vandaag gebeurt, is geen incidentele bijsturing maar een structurele krimp die kerntaken direct verzwakt: fiscale inning en controle, rechtshandhaving en detentie, antifraude, publieke veiligheid, sociale zekerheid. Wie blind staart op hoofden en excelsheets, verliest uit het oog waaróm de federale overheid überhaupt bestaat: het uitvoeren van de wettelijk verankerde, onafhankelijke taken in het algemeen belang. De federale besparingen zijn doelbewust en strategisch en hypothekeren kerntaken van de staat.

De jongste begrotingsnotificaties maken de koers pijnlijk duidelijk: selectieve vervanging van vertrekkers (slechts twee op vijf worden vervangen zolang een besparingsdoel niet gehaald is) en een stapsgewijze werkgeversbijdrage op het loon van nieuw statutair personeel die oploopt tot 38% tegen 2029. Dat is geen technisch detail maar een bewuste rem op aanwerving en een kostendoorrekening die statutair rekruteren ontmoedigt.

 1. Kaasschaaf op mensen, kettingreactie op kerntaken

Als je de belastingdiensten systematisch laat verouderen en afslanken, daalt de controlecapaciteit en stijgt het risico op gemiste inkomsten. De eigen operationele cijfers van Financiën tonen hoe controles en verificaties rechtstreeks bedragen recupereren—de overheid houdt die reeksen publiek bij net omdat controle rendement heeft. Minder mensen = minder controles = minder opbrengsten.

Bijvoorbeeld bij de FOD Financiën is er afgelopen 10 jaar een vermindering van bijna 2500 medewerkers doorgevoerd (meer dan 10%) met directe gevolgen voor diensten die wél geld binnenbrengen (aangiftebeheer, invordering, fraudeaanpak).

“Globale aantallen” verdoezelen verschillen. Het federale korps kende de voorbije tien jaar eerst een daling en recent een beperkte stijging, maar dat maskeert pijnpunten in kritieke departementen. BOSA’s eigen infocenter toont de evolutie (2015–2024) en de statutaire verhouding (± 78%). Het is precies dáár—bij kernadministraties—dat lineaire besparingen de functionaliteit ondergraven.

 2. Justitie: overbevolking, mensenrechtelijke alarmsignalen, en tóch besparen

Wie de gevangenissen bezoekt of de cijfers leest, weet dat België een structureel overbevolkingsprobleem heeft. Op 1 januari 2026 waren 13.438 mensen opgesloten voor 11.296 plaatsen (19% overbezetting) en sliepen 514 mensen op de grond. De Raad van Europa en academici noemen de situatie mensenrechtelijk problematisch; de Centrale Toezichtsraad documenteert de impact op basiszorg, onderwijs, sport en bezoek. En toch gaat het debat over “nog efficiënter werken” met minder mensen. Dat is geen beleid maar dat is ontkenning van realiteit.

 3. Sociale fraude: resultaten ondanks capaciteit, niet dankzij krimp

De RSZ-inspectie werkt met datamatching en thema-aanpak en voerde in 2024 20.817 onderzoeken met €218,7 miljoen opbrengsten—een prestatie die wijst op professionaliteit en expertise. Maar net die expertise is arbeidsintensief en vraagt continuïteit, niet personeelsafbouw. Ook in de zorg werden in 2023 €18,3 miljoen aan onterechte aanrekeningen vastgesteld, waarvan €8 miljoen doelbewuste fraude—fenomenen die jaren kunnen sluimeren als detectiecapaciteit onder druk komt. Fraude “onder de radar” is geen slogan; het is wat er gebeurt wanneer de radar wordt uitgezet.

 4. Statutaire aanwerving: geen luxe, maar een rechtsstatelijke randvoorwaarde

Het statuut van de federale ambtenaar (KB 2 oktober 1937, het ‘Camu’-statuut) verankert waarom taken onafhankelijk en objectief worden uitgevoerd: rechtszekerheid, continuïteit en de eenzijdig wijzigbare rechtspositie in functie van het algemeen belang. Dat is precies waarom functies statutair moeten blijven (ook waar andere overheden contractueel de norm maken): omdat ze ingrijpen op rechten van burgers en onafhankelijkheid eisen. De federale administratie werven daarom hoofdzakelijk statutair aan. Hiervan afwijken kan wettelijk gezien enkel in uitzonderlijke gevallen, maar kan niet de norm worden zonder het publieke belang te schaden.

De recente federale keuze om de kost van statutaire pensioenen via een werkgeversbijdrage tot 38% door te schuiven, is geen neutrale boekhouding. Het is een beleidssignaal: ontmoedig statutair, dwing krimp. Dat gaat lijnrecht in tegen de nood aan onafhankelijke uitvoering in kritische domeinen.

5. De fabel “minder ambtenaren = betere overheid”

Wie beweert dat minder ambtenaren automatisch een betere overheid geven, kan twee vragen niet beantwoorden:

• Welke taken laat je bewust vallen of minimaliseren?
• Welke opbrengsten (fiscaal, maatschappelijk, rechtsstatelijk) lever je in door minder te controleren, minder op te volgen, minder te handhaven?

6. De realiteit op de werkvloer

De jaarverslagen van de verschillende organisaties wijzen al jaren op de problemen die de huidige kaasschaafstrategie met zich meebrengt, bv.:

• Belastingcontroles: minder dossiers, langere doorlooptijden, lagere recuperatie—dat is geen efficiëntiewinst, dat is verlies. (Zie operationele cijfers en jaarverslagen Financiën).
• Gevangenissen: overbezetting vertaalt zich in mensenrechtenschendingen (grondslapen, minder buitenlucht, minder zorg).
• Antifraude: teams leveren resultaten ondanks de druk, maar complexe fenomenen vergen meer onderzoekstijd en meer experts—niet minder.

Kiezen we voor cijfers of voor burgers?

Het is makkelijk om te zeggen dat “de overheid te groot is”. Moeilijker is om te zeggen welke taken je dan bewust opgeeft en vooral wat de gevolgen voor de bevolking zijn. Als we blijven besparen op mensen die wetten uitvoeren, rechten beschermen en inkomsten innen, besparen we uiteindelijk op rechtsstaat en dienstverlening. Dat is geen sanering: dat is afbraak.