Tussen ‘kankerhomo’ en rolmodel: nog werk aan een positiever LGBTI+-klimaat in onderwijs

De houding tegenover LGBTI+-personen in het onderwijs blijft onder druk staan. Uit cijfers van het Jeugdonderzoeksplatform (JOP) blijkt dat in 2023 bijna een op de vijf jongeren uit het Nederlandstalig secundair onderwijs aangeeft geen homoseksuele leraar of lerares te willen. Dat was een forse stijging ten opzichte van 2018. Die evolutie baart zorgen en was voor COC aanleiding om in het najaar van 2025 een grootschalige bevraging te lanceren naar het LGBTI+-klimaat op de onderwijswerkvloer. “De enquête pretendeert geen wetenschappelijke studie te zijn, wel een thermometer om het LGBTI+-klimaat op de onderwijswerkvloer te meten”, zegt Koen Van Kerkhoven, secretaris-generaal.

 

715 medewerkers getuigen over hun ervaringen

De enquête, verspreid tussen oktober 2025 en januari 2026, verzamelde 715 antwoorden van personeelsleden uit alle onderwijsnetten en -niveaus. De respons was opvallend hoog en toont dat het thema sterk leeft. Van de 715 personeelsleden identificeert 97% zich als cisgender, 3% als niet-cisgender of onzeker. 71% omschrijft zich als hetero, 29% als niet-hetero.

 

Openheid en veiligheidsgevoel afhankelijk van doelgroep

Medewerkers zijn doorgaans open over hun genderidentiteit en seksuele oriëntatie, maar die openheid verschilt sterk naargelang de gesprekspartner: de grootste openheid is er tegenover collega’s, er is minder openheid tegenover directie, bestuur en leerlingen en de laagste openheid is er tegenover ouders.

Niet‑cisgender en niet‑hetero collega’s geven veel vaker aan dat ze niet open durven zijn. Slechts 22% van de niet‑cisgender respondenten en 25% van de niet‑hetero respondenten voelt zich comfortabel om open te zijn tegenover ouders.

Het veiligheidsgevoel volgt hetzelfde patroon: dat is het grootst tegenover collega’s en directie en het kleinst tegenover ouders. Vooral niet‑hetero en niet‑cisgender medewerkers rapporteren gevoelens van onveiligheid.

 

Positieve rolmodellen, maar ook harde incidenten

Hoewel bijna de helft van de LGBTI+-respondenten aangeeft een positief rolmodel te kunnen zijn, melden velen ook negatieve ervaringen

• 52% kreeg al negatieve opmerkingen of verwijten.
• 28% werd slachtoffer van roddels of leugens.
• 12% werd seksueel lastiggevallen.
• 4% kreeg te maken met fysiek geweld.

Sommige getuigenissen tonen duidelijk aan dat discriminatie en vijandigheid nog steeds voorkomen, zoals de leraar die getuigt: “Ik heb van een leerling ooit een Smartschoolbericht gekregen met als enige tekst ‘kankerhomo’ omdat ik vroeg naar een taak die nog niet ingediend was.”

 

Negatief klimaat leidt tot uitstroom uit het onderwijs

De impact van een onveilig of vijandig klimaat blijft niet beperkt tot emotionele belasting. De enquête toont dat het ook leidt tot personeelsverloop, wat in tijden van lerarentekort bijzonder zorgwekkend is. 3% van alle respondenten veranderde al van onderwijsinstelling om genderidentiteit of seksuele oriëntatie, 6% overwoog dat al. Bij LGBTI+-respondenten liggen de cijfers veel hoger: 8% van de niet‑hetero’s en 13% van de niet‑cisgenders veranderde al effectief van school. 14% van de niet‑hetero’s en 30% van de niet‑cisgenders overwoog dit.

2% van alle respondenten stapte al uit een job om genderidentiteit of seksuele oriëntatie,

8% overwoog om het onderwijs te verlaten. Opnieuw zijn de cijfers voor LGBTI+-collega’s veel hoger: 7% van de niet‑hetero’s en 13% van de niet‑cisgenders veranderde al van job, 17% van de niet‑hetero’s en 30% van de niet‑cisgenders overwoog om het onderwijs te verlaten.

Die cijfers tonen dat een negatief klimaat niet alleen persoonlijke schade veroorzaakt, maar ook het lerarentekort verergert.

 

Beleid blijft achter: weinig diversiteits- of transbeleid aanwezig

De enquête onderzocht ook in welke mate onderwijsinstellingen een diversiteits- of LGBTI+-beleid voeren. De meeste respondenten geven aan dat ze geen weet hebben van een diversiteitsbeleid, noch voor leerlingen, noch voor personeel. Waar er wel een beleid bestaat, blijft het in een derde van de gevallen beperkt tot papier. Maar liefst 81% van de respondenten geeft aan dat hun onderwijsinstelling geen gender- of LGBTI+-inclusief taalgebruik hanteert in officiële communicatie.

 

LGBTI+ in lessen en activiteiten: lichtpuntjes

Ondanks het gebrek aan beleid is er in de klas wel aandacht voor het thema:

• 76% van de respondenten besteedt aandacht aan genderidentiteit of LGBTI+-thema’s in lessen of activiteiten.
• 42% geeft aan dat de school actief deelneemt aan IDAHOT of de Diversiteitsweek.
• Ongeveer de helft gebruikt gender- en LGBTI+-inclusief lesmateriaal.

 

Nood aan visie en structurele aanpak

“De vele getuigenissen maken duidelijk dat LGBTI+ een thema is dat blijvende aandacht vraagt op de onderwijswerkvloer. Er is nood aan een doordachte visie op diversiteit, uitgewerkt in een gedragen en zichtbaar diversiteitsbeleid zodat LGBTI+-collega’s de ruimte hebben om zonder angst zichzelf te zijn in een veilig en warm werkklimaat. Dat is niet alleen essentieel voor hun welzijn, maar ook voor de leerlingen die in hen een rolmodel kunnen vinden”, besluit Koen Van Kerkhoven, secretaris-generaal. 

Lees ook het artikel in Brandpunt.

Ons onderzoek opgepikt door de pers:

- Op Qmusic:

 

- Op de voorpagina van De Standaard (achter de betaalmuur).

- In De Morgen (achter de betaalmuur).