Ziekgemaakte werknemers zijn geen begrotingslapmiddel
Ziekgemaakte werknemers zijn geen begrotingslapmiddel
Auteur: Anne Léonard
December 2025
Eind deze maand stemt het federaal parlement over een batterij maatregelen rond langdurige ziekte. De inkt van deze wetteksten was nog niet droog toen de regering met het begrotingsakkoord aankondigde deze maatregelen al te gaan verstrengen.
De rode draad in al deze maatregelen is dat de regering de structurele oorzaken van de groei van langdurig zieken niet durft aanpakken: langer moeten werken terwijl je job of gezondheid dat niet toelaat, meer aandoeningen door ziekmakend werk, geen erkenning van de penibiliteit en de historische groei van vrouwelijke tewerkstelling in functies die niet werkbaar zijn tot aan je pensioen.
Cynisch begrotingslapmiddel
In de plaats van de oorzaken zoals ziekmakend werk aanpakken, gebruikt de regering langdurig zieken als een cynisch begrotingslapmiddel. Maar liefst zo’n twee miljard van de beoogde tien miljard besparingen wil de regering realiseren door het aantal langdurig zieken te verminderen. Niet door beleid dat er eindelijk voor zou zorgen dat er minder werknemers langdurig ziek uitvallen, maar quasi-volledig door het opvoeren van controles, financiële sancties en uitkeringsschrappingen.
Zo worden in de reeds voorliggende wetteksten de door de vorige regering ingevoerde financiële sancties verhoogd en verschillende nieuwe, zware sancties ingevoerd. Bijvoorbeeld het missen van een afspraak met een arbeidsarts leidt tot een volledig inhouden van de ziekte-uitkering. Een enorm schadelijke maatregel voor een reeds precaire groep én een controlerende rol opgelegd aan arbeidsartsen die hun ondersteuning van zieke werknemers ondergraaft.
In het begrotingsakkoord komt daar onder andere een controleprogramma van honderdduizenden zieken bovenop, met kille percentages over het aantal uitkeringsschrappingen dat de regering beoogt om aan twee miljard besparingen te komen. De regering veronderstelt ook eenvoudigweg dat een derde van de geschrapte zieken wel een job zal aangeboden krijgen – over de werkbaarheid van die job en wat het lot is van de andere twee derden lijkt ze weinig wakker te liggen.
We hebben ondertussen decennia aan onderzoek en buitenlandse beleidservaringen die aantonen dat deze strategie totaal niet werkt. Uitkeringssancties verhogen de kans op tewerkstelling niet, integendeel. Ze vergroten de afstand tot de arbeidsmarkt, het armoederisico, gezondheidsproblemen en medicatiegebruik, en wantrouwen in ondersteuners. Ook zulke grootschalige controleprogramma’s onder dreiging van uitkeringsschrappingen zijn al geprobeerd en in onderzoek negatief geëvalueerd.
Gefaalde buitenlandse recepten
Zo voerden Groot-Brittannië zulk een hercontrole van een miljoen zieken uit tussen 2010 en 2013, met schrapping van ziekte-uitkering bij het vaststellen van “arbeidspotentieel”. De gevolgen van de maatregel waren 290.000 zieken met psychische aandoeningen extra, aanzienlijk toegenomen antidepressiva-gebruik en zo’n 600 zelfmoorden. Zieken belandden in een carrousel van uitkeringsstelsels zonder verhoging van hun tewerkstellingskans, en vandaag is de problematiek van arbeidsongeschiktheid in Groot-Brittannië groter dan die in België.
Onze maatschappelijk uitdaging van langdurige ziekte is te groot, en de getroffen groep reeds te precair, om toe te laten dat deze regering de aantoonbare gefaalde recepten uit te buiteland importeert als lapmiddel voor hun begroting.
Dankzij de sterke vakbondsmobilisatie en protest zijn reeds hier en daar venijnige kantjes van het regeringsbeleid rond langdurige ziekte afgevijld, zoals het niet meetellen van ziekteperiodes voor pensioen. De koers moet echter fundamenteel anders: pak ziekmakend werk aan, niet de ziekgemaakte werknemer.