NEKP 2040: de transitie plannen, is vandaag economie en jobs van morgen voorbereiden

NEKP 2040: de transitie plannen, is vandaag economie en jobs van morgen voorbereiden 

Auteur: Romain Consiglio 

Oktober 2026

België moet zijn volgende Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP) voor de periode 2031-2040 uitwerken. Dat plan mag niet beperkt blijven tot een opsomming van doelstellingen en maatregelen zonder duidelijke samenhang. Het moet uitgroeien tot een echte sociale, economische en ecologische roadmap, opgesteld in overleg met de werknemers, om een rechtvaardige transitie te garanderen. 

De Europese Unie wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn. Na de doelstelling om de netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met minstens 55% te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990, werd een nieuwe tussenstap vastgelegd: een vermindering van minstens 90% van de netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2040. De lidstaten moeten in januari 2028 een ontwerp van hun NEKP indienen bij de Europese Commissie. Een jaar later moeten zij vervolgens een definitieve versie bezorgen. Het NEKP wordt dus een cruciaal instrument om het Belgische klimaatbeleid in de komende tien jaar vorm te geven. 

Achterstand 

België ligt niet op schema om zijn doelstellingen voor 2030 te halen. De beschikbare prognoses wijzen op een vermindering van de uitstoot van ongeveer 42,6%, terwijl de doelstelling 47% bedraagt. Vooral de transportsector blijft een probleem: de uitstoot in deze sector is sinds 1990 aanzienlijk gestegen. Ook de uitstoot van de industrie en van de bouw nam in 2024 opnieuw toe, na enkele jaren van daling.  

Daarnaast wijst de Europese Commissie op verschillende tekortkomingen op het vlak van sociaal-economische planning in het huidige Belgische NEKP. Zo schiet de macro-economische analyse tekort, blijft de inschatting van de investeringsbehoeften onvolledig en is er onvoldoende duidelijkheid over de middelen die worden ingezet voor een rechtvaardige transitie, onder meer via het Sociaal Klimaatplan. Ook de analyse van de gevolgen voor werkgelegenheid en de bevoegdheden verschilt sterk van gewest tot gewest. Zo heeft België zijn Sociaal Klimaatplan nog altijd niet afgerond. Zonder dat plan kan ons land geen beroep doen op belangrijke Europese middelen om de maatschappelijke gevolgen van de klimaattransitie op te vangen. 

Het volgende NEKP moet daarom niet alleen ambitieus zijn en steunen op een daadwerkelijke politieke wil, maar ook gebaseerd zijn op degelijke gegevens, geloofwaardige scenario's en een opvolging die het mogelijk maakt de uitvoering ervan te sturen, ook op het vlak van de rechtvaardige transitie. 

Kijken naar Spanje 

Een degelijk klimaatplan moet ervoor zorgen dat we tijdig kunnen anticiperen op veranderingen in plaats van ze lijdzaam te  ondergaan. Het Spaanse plan biedt op dat vlak interessante perspectieven. Het brengt de investeringen in kaart, becijfert hun economische impact en verwacht tot 560.000 extra jobs tegen 2030. Daarnaast zet Spanje in op opleiding rond hernieuwbare energie en energie-efficiëntie. Het plan voorziet ook in omscholing en begeleiding van werknemers in regio's die getroffen worden door industriële veranderingen. 

Bovendien brengt het de verwachte effecten van investeringen per sector in kaart, besteedt het aandacht aan energie-armoede en voorziet het overleg met de sociale partners en lokale actoren in elke fase van het proces. 

Dat zijn stuk voor stuk elementen die België kunnen helpen om beter te anticiperen op de economische en sociale gevolgen van zijn klimaatbeleid en die te vertalen in concrete, gefinancierde en meetbare maatregelen in het volgende NEKP. 

Maatschappelijk project 

Het NEKP 2040 vraagt om een grondige interfederale coördinatie. Op basis van geharmoniseerde gegevens en modellen moeten de investeringsbehoeften in kaart worden gebracht, de effecten op de uitstoot worden ingeschat, de economische vooruitzichten en de gevolgen voor de werkgelegenheid worden geëvalueerd en de uitvoering van de gemaakte afspraken worden opgevolgd.  

Het gaat niet alleen om het terugdringen van de uitstoot. Het gaat ook om de uitbouw van een wenselijke toekomst: een economie die veerkrachtiger, duurzamer en rechtvaardiger is, met betaalbare schone energie, beter geïsoleerde woningen, toegankelijke mobiliteit, een gemoderniseerde industrie en kwaliteitsvolle jobs.  

Het potentieel is er. Studies schatten dat de klimaattransitie tegen 2030 kan leiden tot een netto-toename van de werkgelegenheid met 1 tot 1,7% in België. Die bijkomende jobs komen er echter niet vanzelf. Daarvoor moeten de toekomstige competenties in kaart worden gebracht, omscholingstrajecten worden georganiseerd en moet worden gegarandeerd dat werknemers en regio’s kunnen profiteren van de transitie, in overleg met de organisaties die hen vertegenwoordigen.  

Het NEKP moet daarom niet alleen een geloofwaardig sturingsinstrument zijn, maar ook de ruggengraat vormen van een collectief project dat duurzaam, rechtvaardig en toekomstgericht is.