Mensenrechten sneuvelen in de besparingen op zieken

Mensenrechten sneuvelen in de besparingen op zieken

Auteur: Anne Léonard

Juni 2026

Ingrijpende maatregelen zoals zware uitkeringssancties voor zieken vereisen minstens een impactanalyse en maatschappelijk debat. De regering denkt nog steeds 1,9 miljard euro bij langdurig zieken te kunnen besparen, een bedrag waar sommigen in de komende begrotingsdiscussies wellicht nog een schep bovenop gaan doen.

In haar jaarverslag luidt het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) deze maand de alarmbel voor de mensenrechten van werklozen, gepensioneerden en zieken. De regeringsmaatregelen dreigen volgens het FIRM de mensenrechten van honderdduizenden mensen aan te tasten, vaak zonder veel aandacht voor de toetsing van legitimiteit, proportionaliteit en concrete impact. 

Als voorbeeld neemt het FIRM een nieuwe uitkeringssanctie, van kracht sinds 1 januari 2026, waardoor de volledige ziekte-uitkering van zieke werknemers wordt ingetrokken bij afwezigheid op een afspraak bij de arbeidsarts in kader van een re-integratietraject. 

In haar advies in 2025 op de wettekst noemde het FIRM deze volledige intrekking van de uitkering al een onevenredige sanctie, met onvoldoende nauwkeurige waarborgen en een onevenredige impact op kwetsbare groepen zoals personen met een handicap, chronisch zieken en vrouwen. Noch deze kritiek, noch de kritiek van patiëntenverenigingen en arbeidsartsen of het gezamenlijk negatief advies van de sociale partners, hebben veel gehoor gekregen. 

Volledig strijdig met beleidsindicatoren 

In haar jaarrapport trekt het FIRM ook de claims in de impactanalyse die de regering dient uit te werken bij zulke maatregelen “zeer in twijfel”. Dat is een beleefde manier om te schrijven dat wat de regering in de impactanalyse bij de wettekst schrijft volledig strijdig is met elementaire beleidsindicatoren en (beleids)onderzoek.  

Zo claimt de regering bij de evaluatie van de impact op het armoederisico dat zulke maatregelen een positief effect zullen hebben, want meer naar werk betekent meer inkomen. In werkelijkheid is er duidelijke wetenschappelijke consensus dat uitkeringssancties voor zieken het reeds hoge armoederisico nog verhogen, zonder een toename van tewerkstellingskansen. 

Ook enige impact op de gelijkheid tussen mannen en vrouwen wordt weggewimpeld met het argument dat de maatregelen gelden voor personen in arbeidsongeschiktheid, ongeacht hun geslacht. Dat vrouwen aanzienlijk meer in korte- en langdurige arbeidsongeschiktheid belanden en dus per definitie harder geraakt worden door deze maatregelen, was niet de moeite om te overwegen of vermelden. 

Sprekend in hun nonchalance 

Deze claims van de regering zijn maar enkele zinnetjes in een bundel van 280 pagina’s aan wetsartikelen en bijlages, maar ze zijn zeer sprekend in hun nonchalance.  In het huidig ideologisch klimaat en maatschappelijk debat rond (langdurig) zieken voelt de regering geen enkele noodzaak om nog maar een impactanalyse feitelijk in te vullen. Zelfs niet als het gaat om de invoering van zeer breed toepasbare en zware maatregelen als de volledige intrekking van de uitkering van precaire groepen. 

Een meer kritische blik op zowel de door de regering strategisch genegeerde als de voorgespiegelde effecten van uitkeringssancties is nochtans broodnodig. Zo beoogt de regering nog steeds maar liefst 1,9 miljard euro te kunnen besparen op ziekte-uitkeringen door het opvoeren van controles, sancties en het schrappen van uitkeringsgerechtigden. Het vormt een duizelingwekkend bedrag waar sommigen in de komende begrotingsdiscussies nog een schepje bovenop durven bepleiten. 

In het rechtvaardigen en doorvoeren van deze botte besparing op zieken voelt de regering dus geen rem van mensenrechten, negatieve adviezen of elementaire feiten. We eisen dat, indien de regering verder gaat met het aanscherpen van besparingsmaatregelen op zieken, er minstens evenveel aandacht zal gaan naar de genegeerde negatieve effecten.