Laat AI ook voor werknemers werken

Laat AI ook voor werknemers werken

Auteur: Stijn Gryp

Oktober 2026

Een verpleegkundige die dankzij artificiële intelligentie twintig minuten administratie uitspaart: het klinkt als vooruitgang. Maar krijgt die verpleegster meer tijd voor patiënten, of moet ze er voortaan meer verzorgen? 

Het antwoord hangt af van keuzes op de werkvloer en in het beleid. Technologie die mensenwerk versterkt of controleert, is technisch vaak bijna identiek. Het is de inzet ervan die het verschil maakt. Het ACV kiest voor ‘pro-worker AI’ : technologie die mensen ondersteunt en meer laat kunnen in plaats van ze maximaal te vervangen. 

Digitale controle

De adoptie van AI gaat snel: in 2025 gebruikte bijna 59 procent van de Vlaamse bedrijven AI, tegenover 32 procent in 2023 (AI-barometer). AI kan zwaar en repetitief werk overnemen, maar ook elke handeling meten en het werktempo opdrijven. Wie AI aanstuurt, wint vaak autonomie, maar wie erdoor wordt aangestuurd, verliest vaak beslissingsruimte.

Dat weegt op de jobkwaliteit en werkbeleving. Volgens Belgische enquêtegegevens werkte in 2022 al 40 procent van de werknemers onder een vorm van digitale controle. En de risico’s zijn ongelijk verdeeld: volgens recent KU Leuven-onderzoek in de industrie ervaren arbeiders en laaggeschoolden meer werkdruk en stress, wordt over hen meer data verzameld en hebben zij het minst zicht op wat ermee gebeurt. 

Mee beslissen en delen in de winst

Werknemers en hun vertegenwoordigers moeten betrokken worden vóór een werkgever AI invoert. In het KU Leuven-onderzoek zegt 70 procent van de bevraagde werknemers zelden of nooit betrokken te worden. Wie wel betrokken wordt, ervaart minder werkdruk en stress. Inspraak is geen rem op innovatie, maar een voorwaarde voor duurzame productiviteit: werknemers zien waar een toepassing helpt of hapert. Het ACV wil daarom cao nr. 39 over nieuwe technologie aanpassen aan AI en de sociale partners sterker betrekken in het te uit te tekenen beleid. 

Ook de verdeling van de productiviteitswinst hoort op de overlegtafel: minder werkdruk, opleidingstijd, arbeidsduurvermindering of hogere lonen. Tijdwinst mag niet alleen leiden tot hogere prestatienormen. 

Leerkansen

Als AI eenvoudige taken overneemt waarmee starters het vak leerden, zaagt ze sporten uit de leerladder, met gevolgen voor hele loopbanen. En wie instaptaken automatiseert, kweekt minder expertise wat verdere automatisering op termijn opnieuw aantrekkelijker maakt. Ook bij ervaren werknemers kan vakmanschap verschralen als een systeem steeds meer denkwerk overneemt. Volgens HIVA daalden de aanwervingen in een selectie van AI-gevoelige sectoren tussen 2022 en 2025 met 23 procent, tegenover 5 procent elders: het is geen bewijs van een AI-effect, maar wel een knipperlicht.

Er is nood aan een toegankelijk publiek aanbod in AI-geletterdheid: sinds februari 2025 verplicht de AI Act bedrijven die AI gebruiken daar werk van te maken. Toch volgde in 2025 amper 13 procent van de bevraagde Vlaamse werknemers een AI-opleiding, en slechts 6 procent kreeg die via de werkgever: tijdsgebrek en gebrek aan aanmoediging zijn de grootste drempels (UGent). Een cursus over de AI-tool van vandaag volstaat niet: ook digitale basisvaardigheden, kritisch denken en creativiteit winnen aan belang. Zo vermijden we dat de vaardighedenkloven een bottleneck worden voor innovatie of draagvlak.

Werkgevers dragen een grote opleidingsverantwoordelijkheid, maar dat ontslaat de overheid niet van haar rol. Wie verwacht dat mensen langer werken met nieuwe technologie, moet hen kansen bieden om breder te leren, ook voorbij de huidige job: want ook competentieveroudering is een sociaal risico geworden, net als werkloosheid of ziekte.   

“Trek uw plan”

De arbeidsmarkt koelt af: eind 2025 telde België netto minder jobs dan een jaar eerder (Dynam) en bij min-25-jarigen daalde het aantal jobs in het tweede kwartaal van 2026 met 3 procent. Dat vraagt anticyclisch investeren en een breed loopbaanbeleid, niet enkel activering.

Vandaag gebeurt het omgekeerde: in het nastreven van de zwarte nul schrapt de Vlaamse regering het Vlaams opleidingsverlof, de opleidingscheques, het opleidingskrediet, de KMO-portefeuille en het sector- en werkbaarheidsbeleid, en bespaart ze op loopbaanbegeleiding en de VDAB. Beleid voor de arbeidsmarkt van gisteren: trek uw plan lijkt de boodschap. 

Het is tijd voor een opleidings- en loopbaanoffensief. En wie innovatie subsidieert, mag verwachten dat ze ook werknemers vooruithelpt: koppel AI-steun aan voorwaarden zoals een opleidingsplan en overleg. 

Goed beleid begint bij goede cijfers: zelfs een stabiel aantal jobs kan grote verschuivingen verbergen. Een AI-arbeidsmarktmonitor moet de impact op beroepen en sectoren opvolgen op vlak van arbeidsmarktdynamiek, jobkwaliteit, productiviteit en lonen.

Hoe groot de AI-impact ook wordt: meer inspraak, ontwikkelingskansen en monitoring lonen in elk scenario. Ook Agoria waarschuwt dat de transitie haar draagvlak verliest als de productiviteitswinst bij enkelen terechtkomt en de aanpassingskost bij velen. De toekomst is geen voorspel-, maar een ontwerpprobleem, en de vraag is wie mee ontwerpt. Voor de verpleegkundige moeten die twintig minuten betere zorg en een haalbare werkdag betekenen.