Kiezen we voor snelheid of voor kwaliteit?

Kiezen we voor snelheid of voor kwaliteit?  

Auteur: Stijn Gryp

Maart 2026

Zowel op federaal niveau als op Vlaams niveau groeit de druk om werkzoekenden sneller naar werk te begeleiden. Opleidingen moeten korter, flexibeler en sterker afgestemd zijn op openstaande vacatures. Daarmee ligt vandaag een fundamentele keuze op tafel voor het Vlaamse beleid en VDAB: kiezen we vooral voor snelle bemiddeling en korte opleidingstrajecten richting instapjobs, of blijven we ook structureel investeren in kwalificerende beroepsgerichte opleiding naar knelpuntjobs? Deze keuze is niet neutraal. Ze bepaalt hoe we naar werkzoekenden kijken: als mensen die zo snel mogelijk ‘uitstromen’, of als mensen in wie we strategisch investeren om onze arbeidsmarkt structureel te versterken. 

Een activeringsbeleid dat vooral snelle uitstroom nastreeft, komt steeds vaker in conflict met een opleidingsbeleid dat tijd vraagt om mensen echt te kwalificeren. Die verschuiving is vandaag duidelijk voelbaar. Federaal maakt de toenemende degressiviteit en beperking in de tijd van de werkloosheidsuitkering het financieel moeilijker - dus minder aantrekkelijk - om nog in een langdurige opleiding te stappen. Wie zich vandaag wil omscholen, riskeert dat de uitkering tijdens het traject daalt of wegvalt.  Ook Vlaanderen schuift met het plan Vlaanderen Leert verder op richting kortere en flexibele opleidingstrajecten die sneller naar werk moeten leiden. Daardoor komen langere kwalificerende trajecten, zoals de duizenden succesvolle OKOT-trajecten die leiden naar diploma’s in zorg, onderwijs of STEM almaar meer onder druk te staan.1 

Historische vergissing 

Het afbouwen van deze pijler van levenslang leren zou een historische vergissing zijn, omdat kortere opleidingen lang niet altijd toekomstgericht zijn. Ze kunnen zinvol zijn, maar leveren vaak smallere kwalificaties op en bieden een minder stevige basis om later verder door te groeien. Net die brede competenties zijn cruciaal in een arbeidsmarkt waarin technologie en de inhoud van de job voortdurend veranderen. De veronderstelling dat verdere opleiding later wel op de werkvloer zal gebeuren, is bovendien vaak onrealistisch. In de praktijk botsen werknemers op tijdsdruk, beperkte opleidingskansen en gezinsverplichtingen. Zo verschuiven we het risico en de verantwoordelijkheid voor scholing steeds meer naar het individu. 

Dat is niet enkel een individueel probleem, maar ook een maatschappelijk risico. Cruciale sectoren zoals zorg, onderwijs en technische beroepen zijn net sterk afhankelijk van instroom uit deze langere opleidingstrajecten. En daar is de juiste kwalificatie vaak niet alleen een meerwaarde, maar een noodzakelijke toegangspoort. Vraag en aanbod dreigen elkaar zo nog verder te mislopen. En dat is jammer. Want werkzoekenden blijken net heel veel interesse te tonen in deze beroepen. Tegelijk blijkt uit simulaties dat een groot deel van de toekomstige vacaturegroei zich situeert in functies die hogere kwalificaties vragen. 

Toch wordt het afbouwen van de toegang naar knelpuntopleidingen vandaag verdedigd vanuit een besparingslogica: langdurige opleidingen zouden te duur zijn en de uitstroom naar werk vertragen. Maar die redenering is kortzichtig. Wat op korte termijn een beperkte besparing op inschrijvingsgelden, leerkosten en incentives voor kinderopvang en mobiliteit lijkt, kan op langere termijn net meer kosten: minder duurzame tewerkstelling, blijvende tekorten in cruciale sectoren en onderbenutting van ons menselijk kapitaal. Investeren in kwalificerende opleidingen verhoogt net de kans op duurzame tewerkstelling en levert op langere termijn een hogere maatschappelijke return op. 

Knelpunt 

Wie bereid én gemotiveerd is een knelpuntopleiding te volgen, moet die kans krijgen. Voor veel mensen is werkloosheid net een moment om zich grondig te heroriënteren of alsnog een diploma te halen. De nieuwe beheersovereenkomst voor de VDAB moet daarom expliciet vastleggen dat de toegang tot kwalificerende opleiding gevrijwaard blijft en dat mensen tijdens hun opleiding maximaal financieel ontzorgd worden. Kortere trajecten en werkplekleren hebben hun plaats, maar ze mogen niet het enige antwoord worden.