Deze proefperiode smaakt bijzonder slecht

Auteur: Piet Van Den Bergh

Februari 2025

Na overleg met de sociale partners voeren we de proefperiode opnieuw in, luidt het regeerakkoord. Het overleg met de sociale partners staat erbij voor de schijn: de afschaffing van de proefperiode maakte deel uit van het tripartiete akkoord van 2013 over het eenheidsstatuut inzake opzegtermijnen.

Uiteraard valt over alles opnieuw te praten, maar daar maakt de volgende zin van het regeerakkoord meteen korte metten mee: de opzegtermijn wordt één week de eerste zes maanden, en daarmee basta. We breken in op het sociaal overleg en verlagen de ontslagbescherming tot één week gedurende minstens de eerste zes maanden, staat er te lezen voor de goede verstaander.

Minstens? Veel werknemers hebben vandaag al slechts één week ontslagbescherming gedurende het eerste halfjaar. Eerst drie maanden of langer met weekcontracten als interim, nadien de huidige opzegtermijn van één week gedurende de eerste drie maanden met een vast contract. Aan de vraag van de vakbonden om de als interim gewerkte periodes correct te valideren, heeft de minister van Werk geen boodschap. Dat de huidige regel om de anciënniteit als uitzendkracht mee te tellen probleemloos omzeild wordt, is zijn probleem niet. Daardoor zullen werknemers in de toekomst tot een jaar en langer mogen werken met een ontslagbescherming van één week.

Nadat werklozen de afgelopen maanden karikaturaal door het slijk werden gehaald, is de boodschap nu: maandenlang ergens aan de slag met eindelijk een vast contract en ontslagen worden, om welke reden dan ook? Beredder jezelf, huis en gezin maar met den dop, en neem beter vandaag dan morgen de eerste de beste job aan om de deurwaarder af te houden. Dat opzegtermijnen werknemers in staat zouden moeten stellen een behoorlijke nieuwe job te vinden, vindt onze regering achterhaald. België schendt daarmee zowel het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie als het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa. Werkloosheidsuitkeringen zouden enkel als vangnet moeten dienen voor werknemers die er niet in slagen om binnen een redelijke termijn nieuw werk te vinden.

Tijdens de eerste zes maanden heeft een werknemer naar Belgisch recht evenmin het recht om de redenen van zijn ontslag te kennen. Dat maakt het signaal van de regering om gedurende de eerste zes maanden te ontslagen extra wrang: buiten, zonder zelfs maar te weten waarom. Het behoort tot de klassiekers op de arbeidsrechtbanken: werknemers die klaarblijkelijk van alles mispeuterden, maar tot op de dag van hun ontslag nooit één woord van constructieve of andere kritiek hoorden. Het zou veel miserie vermijden mocht de regering, in hun schamele poging om dit als proefperiode te verkopen, de ontslagmotivering tot de eerste zes maanden zou uitbreiden.

Voor wie doet de regering dit? Voor werkgevers die hun werknemers goedkoop willen ontslaan is het een voordeel, maar de werkgever daarna heeft veel meer aan een werknemer die correct is geëvalueerd en opgevolgd. Voor de werknemers doet de regering het alvast ook niet. Ze verliezen niet alleen meer zekerheid, maar ook sociale rechtenopbouw.

Ook de arbeidsmarkt heeft geen baat bij werknemers die opgejaagd worden om de eerste de beste job aan te nemen, ook al is de werknemer bijvoorbeeld overgekwalificeerd. De begroting? In 2024 werd op 2 miljard euro aan verbrekingsvergoedingen RSZ-bijdragen geheven en belastingen geïnd, alles samen goed voor meer dan 1 miljard euro aan inkomsten. Ook al gaat het voor de eerste zes maanden over korte periodes, het aantal ontslagen ligt hoog in deze periode. Het verlies aan inkomsten (wellicht meer dan 100 miljoen euro per jaar), de extra uitgaven voor de RVA, de zogenaamde terugverdieneffecten, … blijven onbecijferd. Deze proefperiode smaakt bijzonder slecht.