Gevaarlijke stoffen

Gevaarlijke stoffen zijn niet altijd makkelijk te herkennen. Sommige zitten in verpakkingen zoals flessen, bussen, dozen of vaten. Andere ontstaan tijdens het werk zelf, bijvoorbeeld bij laswerken, door stofdeeltjes of door uitlaatgassen.

Werk je met een verpakte gevaarlijke stof? Bekijk dan altijd het etiket. Dat is je eerste bron van informatie over de mogelijke risico's.

Op het etiket vind je onder meer:

• de naam van de gevaarlijke stof;
• het identificatienummer van de stof;
• gevarenpictogrammen;
• veiligheidsaanbevelingen.

Een veiligheidsinformatieblad bevat meer gedetailleerde informatie over een gevaarlijke stof.

Je vindt er onder meer informatie over:

• de gevaren voor de gezondheid;
• de nodige persoonlijke beschermingsmiddelen;
• de maatregelen bij incidenten;
• de eerste hulp bij ongevallen.

De werkgever ontvangt deze informatie van de leverancier van de stof en moet het veiligheidsinformatieblad ter beschikking stellen van de werknemers.

Daarnaast moet de preventieadviseur een overzicht bijhouden van de gevaarlijke stoffen die in de onderneming gebruikt worden en waar deze zich bevinden.

Wanneer je mogelijk wordt blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, moet je werkgever je informeren over:

• de risico's van de aanwezige stoffen;
• de beschermingsmaatregelen op de werkvloer;
• het juiste gebruik van beschermingsmiddelen;
• de veiligheidsinformatiebladen;
• de resultaten van eventuele metingen.

De werkgever moet die informatie en eventuele opleiding aanpassen wanneer de omstandigheden wijzigen.

🔎 Info voor ACV-militanten

Wanneer werknemers blootgesteld worden aan kankerverwekkende, mutagene, reprotoxische of hormoonontregelende stoffen, moet elke betrokken werknemer een individuele nota ontvangen met de relevante informatie en instructies.

Ja.

Voor sommige groepen werknemers gelden extra beschermingsmaatregelen.

Dat is onder meer het geval voor:

• jonge werknemers;
• zwangere werkneemsters;
• werkneemsters die borstvoeding geven.

Voor bepaalde gevaarlijke stoffen of werkzaamheden gelden voor deze groepen specifieke beperkingen of verboden.

De werkgever moet regelmatig metingen uitvoeren om na te gaan of de wettelijke grenswaarden gerespecteerd worden.

Ook wanneer de omstandigheden wijzigen, kunnen nieuwe metingen nodig zijn.

Wanneer de werkgever via een andere evaluatiemethode duidelijk kan aantonen dat werknemers voldoende beschermd zijn, zijn bijkomende metingen niet altijd noodzakelijk.

🔎 Info voor ACV-militanten

Metingen moeten ook uitgevoerd worden op vraag van een preventieadviseur of van de werknemersvertegenwoordigers in het CPBW.

Bij twijfel over de betrouwbaarheid van metingen of analyses moet een erkend laboratorium worden ingeschakeld.

De werkgever moet de risico's van gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk voorkomen of beperken.

Daarvoor geldt een vaste volgorde van maatregelen:

1. De gevaarlijke stof vervangen door een minder schadelijke stof.
2. Voorkomen dat de stof vrijkomt, bijvoorbeeld door gebruik te maken van gesloten systemen.
3. Collectieve beschermingsmaatregelen nemen, zoals ventilatie of afzuiging aan de bron.
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen voorzien wanneer de andere maatregelen onvoldoende bescherming bieden.

Voor bepaalde bijzonder gevaarlijke stoffen moeten deze maatregelen nog strikter worden toegepast. Het gaat onder meer om:

• kankerverwekkende stoffen, die kanker kunnen veroorzaken;
• mutagene stoffen, die veranderingen in het erfelijk materiaal (DNA) kunnen veroorzaken;
• reprotoxische stoffen, die schadelijk kunnen zijn voor de vruchtbaarheid of voor een ongeboren kind;
• hormoonontregelende stoffen, die de werking van het hormoonstelsel kunnen verstoren.

🔎 Info voor ACV-militanten

Voor deze bijzonder gevaarlijke stoffen wordt uitsluitend gekeken naar de technische haalbaarheid van preventiemaatregelen. De kostprijs speelt hierbij geen rol.

Wanneer er gevaarlijke stoffen aanwezig zijn op de werkvloer, moet de werkgever de mogelijke risico's voor de veiligheid en gezondheid van werknemers onderzoeken.

Daarbij wordt rekening gehouden met:

• de gevaarlijke eigenschappen van de stoffen;
• de aard, duur en mate van blootstelling;
• de effecten van bestaande preventiemaatregelen;
• relevante informatie uit het gezondheidstoezicht.

Op basis van die risicoanalyse bepaalt de werkgever welke maatregelen nodig zijn om werknemers te beschermen.

🔎 Info voor ACV-militanten

Voor de risicoanalyse moet advies gevraagd worden aan de preventieadviseurs en aan het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW). De risicoanalyse moet schriftelijk worden vastgelegd en voldoende gedocumenteerd zijn.

Werknemers die blootgesteld worden aan gevaarlijke stoffen kunnen onderworpen worden aan gezondheidstoezicht.

De werkgever is verplicht een lijst op te stellen van werknemers die door risico's verbonden aan hun functie onderworpen zijn aan gezondheidstoezicht.

Afhankelijk van de risico's kan de arbeidsarts verschillende onderzoeken uitvoeren:

• een voorafgaande gezondheidsbeoordeling bij de aanwerving;
• een periodieke gezondheidsbeoordeling;
• een onderzoek bij werkhervatting na een arbeidsongeschiktheid van minstens vier weken;
• een onderzoek bij wijziging van werkpost of activiteit;
• een voortgezet gezondheidstoezicht wanneer een werknemer in het verleden werd blootgesteld aan chemische, fysische of biologische agentia.

Tijdens de verplichte onderzoeken oordeelt de arbeidsarts of een werknemer al dan niet geschikt is om de functie uit te oefenen.

Werknemers die niet onderworpen zijn aan deze onderzoeken, hebben het recht om op eigen initiatief een onderzoek aan te vragen bij de arbeidsarts. Dat kan onder meer via een spontane consultatie om na te gaan of het werk hun gezondheid aantast.

De verplichte onderzoeken vinden plaats tijdens de werkuren. De tijd die het onderzoek in beslag neemt, wordt betaald als arbeidstijd. Eventuele verplaatsingskosten zijn ten laste van de werkgever.

Is het gezondheidstoezicht niet verplicht voor je functie, maar vraag je toch graag een onderzoek aan? Je kan dit op eigen initiatief aanvragen bij de arbeidsarts voor deze onderzoeken:

• Onderzoek voorafgaand aan de werkhervatting: als je arbeidsongeschikt bent of aangepast werk wil.
• Een spontane consultatie om na te gaan of het werk jouw gezondheid aantast.

Deze onderzoeken gebeuren in dit geval op eigen initiatief, zijn niet verplicht en kunnen anoniem gebeuren. Het onderzoek moet binnen de 10 werkdagen na de aanvraag plaatsvinden.

Bekijk de website van Fedris voor meer informatie en uitleg.

Tijdens de verplichte onderzoeken oordeelt de arbeidsarts of je al dan niet geschikt bent voor het uitoefenen van een functie. Dit oordeel staat in een formulier gezondheidsbeoordeling, waarvan je een kopie krijgt.

Ben je als werknemer het niet eens met de beslissing van de arbeidsarts? Dan kan je beroep aantekenen bij de arts-sociaal inspecteur. Dit moet binnen de zeven werkdagen na de datum van verzending of van overhandiging van het formulier gezondheidsbeoordeling gebeuren. Een ACV-militant in je onderneming kan je hierbij helpen.

Bekijk de website van Fedris voor meer info en uitleg!

Als je een risicovolle job hebt waarbij gezondheidstoezicht verplicht is, moet je op geregelde tijdstippen verplicht op onderzoek bij de arbeidsarts:

• Voorafgaande gezondheidsbeoordeling bij je aanwerving. De arbeidsarts controleert of je geschikt bent voor de functie.
  
• Periodieke gezondheidsbeoordeling: vindt meestal jaarlijks plaats. De arbeidsarts gaat na of het werk je gezondheid aantast.
  
• Onderzoek bij werkhervatting: na periode van arbeidsongeschiktheid van minstens 4 weken. De arbeidsarts controleert of je je functie nog kan uitoefenen. 
• Onderzoek bij wijziging van werkpost of activiteit: om na te gaan of je geschikt bent voor een nieuwe functie.
  
• Voortgezet gezondheidstoezicht: is verplicht als je in het verleden in contact kwam met chemische, fysische of biologische stoffen op je werk. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door de arbeidsarts in je onderneming of via Fedris.

De verplichte onderzoeken moeten tijdens de werkuren plaatsvinden. De tijd die het onderzoek in beslag neemt wordt betaald als arbeidstijd. Eventuele verplaatsingskosten zijn ten laste van de werkgever.

Het gezondheidstoezicht is verplicht voor wie een risicovolle functie uitvoert, zoals:

• veiligheidsfuncties (bv. bestuurders van voertuigen of kranen)
• functie waarbij je extra waakzaam moet zijn (bv. het bewaken van een chemische installatie)
• functies met blootstelling aan bepaalde risico's:
  • chemische stoffen (bv. benzeen, lood, … )
  • fysische agentia (bv. lawaai, ioniserende straling, … )
  • biologische stoffen (bv. hepatitis, HIV, … ) 
  • ergonomische belasting (bv. manueel hanteren van lasten, ... )
  • psychosociale belasting (bv. nachtarbeid, ... )

Bepaalde werknemers zijn onder specifieke voorwaarden onderworpen aan het gezondheidstoezicht:

• Mindervalide werknemers
• Jonge werknemers
• Stagiairs
• Zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven

Belangrijk: de werkgever moet een lijst opstellen van alle werknemers voor wie gezondheidstoezicht verplicht is. Meer weten? Je vindt alle richtlijnen en meer uitleg op de website van de FOD WASO.