Transparante lonen zijn geen bijzaak

Tegen juni 2026 moet België de richtlijn loontransparantie omzetten in nationale wetgeving. De richtlijn was een mijlpaal in de Europese sociale wetgeving. En een mijlpaal voor gelijke rechten tussen mannen en vrouwen.

Maar als het aan VBO en VOKA ligt moet de richtlijn in de koelkast. De werkgevers hebben voorlopig de werkzaamheden opgeschort en lopen weg van hun verantwoordelijkheid. N-VA vraagt uitstel. Want in België loopt alles al geweldig. En u dat niet gelooft, dan is het zó rampzalig toe te passen, dat de richtlijn ervoor zal zorgen dat onze industrie ten onder gaat. U hoort het goed, niet de energiekost, maar de loontransparantierichtlijn is de doodsteek voor ons industrieel weefsel!

Dat we het beter doen dan de meeste Europese landen op vlak van loonverschillen tussen mannen en vrouwen is een feit. En dat heeft een reden, namelijk sterke vakbonden die sectorale kaders maken voor gelijke verloning. Maar laat het net de werkgevers en politici zijn die deze kaders en vakbonden liever kwijt dan rijk zijn die nu drama maken. Reden genoeg om naar de feiten te kijken.

De loonkloof in ons land bestaat wel degelijk. Die bedraagt niet 0,7% zoals gretig geciteerd, maar minstens 4,7% zoals correct door Statbel wordt aangegeven. Het Instituut voor Mannen en Vrouwen komt in haar rapport voor 2025 op een kloof van 7%, rekening houdende met arbeidsduur.  Als de vergelijking per sector en paritair comité wordt gemaakt zijn de verschillen binnen bepaalde sectoren vaak nog veel groter.

Diepte-analyse toont dat maar de helft van de loonkloof kan verklaard worden door specifieke parameters zoals beroepssegregatie, contractvorm, sector, voltijds of deeltijds werken, regio en overheidsdeelname in bedrijven. Individuele kenmerken zoals opleiding, werkervaring en anciënniteit zijn eveneens belangrijk. Maar evenzeer kenmerken zoals het hebben van kinderen. En dan nog blijft de helft van het verschil statistisch niet te verklaren. Lees, zelfs als we alle ongelijkheden die vrouwen bij de start ondervinden in rekening brengen, blijft de helft van het verschil in verloning helaas bestaan. Kortom, vrouwen krijgen minder. Waarom? Daarom?!

De loonkloof aanpakken is dus essentieel. Ze ondermijnt vertrouwen op de werkvloer en sociale rechtvaardigheid. Ze ondermijnt sociale bescherming van vrouwen, onder meer in hun later pensioen.

Maar als het argument niet op principe kan gewonnen worden, gebruikt men maar de omweg van de uitvoering. Ook hier wordt het modewoord van overdreven administratieve last overal rondgestrooid. Ten onrechte.

De loontransparantierichtlijn vertrekt van een eenvoudig maar krachtig principe: wie loonverschillen wil aanpakken, moet eerst weten waar ze zich voordoen. Daarom krijgen sollicitanten recht op duidelijke informatie over het loon en de loonelementen bij aanwerving. Daarom krijgen werknemers het recht om inzicht te krijgen in hun eigen loon én in de gemiddelde verloning binnen hun functiegroep, opgesplitst naar gender. Werkgevers mogen nog steeds verschillend verlonen. maar wel op basis van objectieve criteria. Net daarom worden bedrijven verplicht om periodiek te rapporteren over loonverschillen.

Is dat een zware last? België beschikt al sinds 2012 over een wettelijke rapportering rond de loonkloof voor bedrijven met minstens vijftig werknemers. Die rapporten geven vandaag al inzicht in loonverschillen naar geslacht, opleidingsniveau, anciënniteit en functie. De Europese richtlijn bouwt hierop voort, zij het met een iets andere focus en andere indicatoren. Wie het ernstig meent met administratieve vereenvoudiging, zou dus moeten inzetten op een slimme combinatie van bestaande instrumenten, niet op het afbouwen ervan.

Voor het ACV is loontransparantie een logische volgende stap in de strijd voor gelijke lonen en waardig werk. België heeft de instrumenten, de ervaring en het overlegmodel om dit goed te doen. Wat nodig is, is politieke moed om niet te plooien voor paniekverhalen over administratieve lasten, en om resoluut te kiezen voor een sterke, consequente en sociaal gedragen implementatie. Gelijke lonen komen er niet vanzelf. Transparantie is geen wondermiddel, maar zonder transparantie blijven ongelijkheden te gemakkelijk verborgen. Precies daarom is deze richtlijn zo belangrijk.