Mantelzorgers: een zowel ontoereikende als tijdelijke oplossing

Gisteren keurden de Commissie voor Sociale Zaken en vervolgens de plenaire vergadering van de Kamer het wetsvoorstel van cd&v‑volksvertegenwoordiger Nahima Lanjri goed. Met deze wetgevende ingreep wordt een grote lacune in de hervorming van de werkloosheid opgevuld: het totale gebrek aan een vangnet voor mensen die hun tijd, energie en beschikbaarheid inzetten om een zorgbehoevende naaste te ondersteunen, vaak simpelweg om hem of haar een waardig leven te laten behouden.

In de dagelijkse realiteit gaat het vaak om tientallen uren hulp per week, met onregelmatige uren en terugkerende noodsituaties. Deze omstandigheden maken het onmogelijk om een betaalde job uit te oefenen. Veel mantelzorgers, die vaak al in een precaire situatie zitten, dreigden daardoor volledig uit de werkloosheid te worden gezet.

Het goedgekeurde voorstel betekent een eerste – beperkte maar reële – erkenning van de specifieke situatie van deze mantelzorgers. De termijn om de nodige formaliteiten in te dienen wordt verlengd tot eind maart. Het voorstel maakt het ook mogelijk om tot maximaal twaalf maanden vrijstelling van beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt te krijgen, gekoppeld aan een maandelijkse uitkering die stijgt van 390 euro naar 746 euro. Dat bedrag stemt echter overeen met de laagste werkloosheidsuitkering: die van een samenwonende in de laatste uitkeringsperiode.

De meerderheid stelt deze regeling voor als een oplossing. Voor het ACV is dit echter niet meer dan een flinterdun en bovendien doorboord vangnet.

• Alleen wie er in slaagt om binnen 30 dagen via de mutualiteit te laten erkennen dat de persoon voor wie men zorgt zwaar zorgbehoevend is, én dat men minstens een derde van een voltijdse besteedt aan zorgverlening, krijgt toegang tot de voorziening.
• De regeling dekt maximaal één jaar, terwijl in veel situaties (zware handicaps, ziektes ie tot invaliditeit leiden, …) het verlies aan zelfredzaamheid blijvend of zelfs onomkeerbaar is.
• Het bedrag biedt geen enkele bescherming tegen armoede. Het houdt totaal geen rekening met de gezinssituatie en treft vooral de vele alleenstaande moeders onder de mantelzorgers. Erger nog: de regering verantwoordt deze schamele uitkering door te stellen dat iemand die wordt vrijgesteld van de arbeidsmarkt niet méér mag ontvangen dan de minimale werkloosheidsuitkering… terwijl deze mantelzorgers echt werk verrichten. Onmisbaar werk, dat de samenleving overigens veel meer geld zou kosten indien er een beroep werd gedaan op professionele zorgverlening.

Het ACV betreurt ten zeerste dat minister Clarinval geen oren heeft naar de herhaalde waarschuwingen van de sociale partners. En dat hij, wanneer het probleem werd aangekaart, weigerde zijn verantwoordelijkheid te nemen en een administratief complexe en arm-makende oplossing in elkaar flanste. Hij verkoos dat boven het behoud van het recht op werkloosheid voor mantelzorgers, in afwachting van de invoering van een volwaardig statuut.

Het ACV roept de regering nu op tot een krachtig signaal. Dit is een grote werf die binnen het jaar moet worden gerealiseerd. Te veel gezinnen staan al op de rand van de afgrond. Er moet nu iets gebeuren.