De confrontatie

“Het heeft geen enkele zin om over een economische relance te spreken als we de gezondheidscrisis niet beter aanpakken.”

De coronacrisis heeft ongezien harde klappen uitgedeeld het afgelopen jaar. Sociaal, maatschappelijk en economisch. Meer dan een miljoen werknemers belandden in tijdelijke werkloosheid, het bbp dreigt met bijna 10 procent te krimpen en het zal nog lang duren om de werkgelegenheid, de koopkracht en het bbp terug op het pre-crisisniveau te brengen.

Een sterk economisch herstelbeleid is dan ook noodzakelijk. Maar hoe pakken we dat het best aan? Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom van denktank Itinera en Renaat Hanssens economist en adviseur bij de studiedienst ACV gaan in gesprek.

Wat zijn de eerste stappen om uit deze crisis te raken?

IVdC: “Het allerbelangrijkste is een goed beheer van de coronacrisis. Het heeft geen enkele zin om over economische relance te spreken als we de gezondheidscrisis niet beter aanpakken. Voor veel economen is het weggegooid geld om in een lockdown financiële stimulansen te geven. Een lockdown is niet het enige instrument dat we tot onze beschikking hebben. Het is in bepaalde omstandigheden een noodrem die er moet zijn. Ze is effectief maar beschadigt tegelijk de maatschappij, de economie en de geestelijke gezondheid. Er zijn ook asymmetrische maatregelen mogelijk, die even effectief zijn en niet zo’n collateral damage toebrengen aan de maatschappij. Mondmaskerplicht is daar een typisch voorbeeld van, net als contact tracing of het afdwingen van quarantaine. Landen die beter op de asymmetrische maatregelen mikken, zullen achteraf minder schade ondervinden.”

RH: “We moeten rekening houden met de Belgische mentaliteit van de regeltjes proberen te ontwijken. We zijn geen Duitsers, laat staan Chinezen of Singaporezen. Daarnaast is onze overheidsstructuur verre van optimaal, gelukkig hebben we nu een regering in volle bevoegdheid. Een betere bevoegdheidsverdeling betekent misschien meer regionalisering maar tegelijk moeten bepaalde zaken sterker federaal worden aangepakt. Het grote probleem is dat er belangrijke politieke stromingen zijn die liever hebben dat België maar half of zelfs helemaal niet marcheert.”

IVdC: “De structuur van dit land is inderdaad een pijnpunt. Het moet beter georganiseerd worden en beter functioneren. Het gaat er mij niet om of dit nu door meer of minder regionalisering moet gebeuren.”

Terugkomend op de eerste vraag: welke relancemaatregelen eerst?

RH: “We moeten niet wachten tot het virus ingedijkt is. Gelukkig is de overheid daarmee bezig en is er een belangrijke stimulans vanuit de EU. Net voordat corona uitbrak lanceerde de EU de Green Deal wat het kader vormt voor de heropbouw. Wij zien veel kansen in de groene en digitale transitie. Op dat vlak zijn er ook heel veel investeringsnoden. Tegen 2050 moet mobiliteit duurzaam worden en energie moet zo goed als koolstofvrij zijn. Dat betekent onder meer investeren in het openbaar vervoer.”

Zijn er geen andere prioriteiten? Bedrijven die op de rand van het faillissement staan, grote werkloosheid die dreigt.

RH: “De regering heeft onlangs een hele reeks maatregelen aangekondigd om bedrijven overeind te houden. Zo kunnen ze op een belastingvriendelijke manier hun kapitaalreserve terug opbouwen. Het is niet de bedoeling om elk bedrijf dat het ervoor al moeilijk had recht te houden.”

IVdC: “Daarnaast geven banken in samenspraak met de overheid uitstel van betalingen. Ik zou graag zien dat banken deze verantwoordelijkheid blijven opnemen. Niet alle banken doen evenveel. Er is ook nog een fiscaal luik. Tijdens de eerste golf werd er meer fiscaal uitstel verleend. Er zijn veel bedrijven die heel zwaar ingezet hebben op innovatie, nu krijgen die leaseconstructies voor zware investeringen geen uitstel van betaling. We kunnen inderdaad niet elk bedrijf redden. De economie is nu eenmaal altijd in trans- formatie. Maar vernieuwing van economie blijft essentieel. Veel mensen werken nu in activiteiten en bedrijven die geen toekomst hebben. Iemand moet durven zeggen dat we daar geen geld meer aan geven. Meer mensen moeten kunnen doorstromen naar activiteiten met toekomstpotentieel.”

Hoe raken we hieruit, met welke financiële middelen? Zijn dat belastingverhogingen?

IVdC: “Ik ben een anti-roekeloos econoom, in mijn visie moet de maatschappij robuust zijn. Sommige landen hebben een zogenaamde schuldenbias, een neiging om in goede tijden schulden te maken die ze betreuren in slechte tijden. En daar lijdt België aan. We hebben daardoor minder bewegingsvrijheid dan andere landen om deze crisis te boven te komen. Daar zit een cultuur achter van uitstellen van een pensioenbeleid, we kennen op allerlei vlakken een onderinvestering en als we dan moeten besparen van Europa dan leggen we die investeringen stil in de plaats van op andere manieren te corrigeren. Maar ik vind ook dat het in slechte tijden niet het moment is om de broeksriem aan te trekken. In deze rampspoed moeten we op een andere manier naar onze schuld kijken. We gaan de schok voor een deel moeten absorberen met hogere schulden. Dat noem ik efficiënt schuldbeheer. Dat moet uiteraard gevolgd worden door een verantwoord beleid. Ik hoor economen zeggen dat de rente decennia laag zal blijven, lager dan de economische groei. Het is roekeloos om ervan uit te gaan dat die lage rentes lange  tijd blijven. En dat die schuld vanzelf weg zal smelten.”

RH: “We moeten inderdaad maatregelen combineren met investeren. Dat gaat vaak over tijdelijke uitgaven. We mogen niet vergeten dat ons land voor de crisis al financiële problemen kende. Er was geen begrotingsevenwicht. We kijken als vakbond ook verwijtend naar de vorige regering die van een taks shift een taks cut heeft gemaakt die de schulden deed stijgen. Wanneer de economie weer op toerental komt, dan moeten we naar een verstandige mix gaan. Want bij de overheid kan niet veel meer bezuinigd worden. We zitten in een tijd waarin de collectieve behoeften meer aandacht verdienen dan de private. We lijden nog altijd aan een teveel aan niet-duurzame, private consumptie-uitgaven. Als we de sociale zekerheid even buiten beschouwing laten, dan gaat het wegwerken van schulden toch voornamelijk over een herverdeling van inkomsten. Besparen op de overheid is vrijwel uitgesloten, zeker als je kijkt naar de gigantische tekorten bij justitie en gezondheidszorg. De oplossing ligt dus bij meer inkomsten zoeken.”

IVdC: “Dat we op te veel private uitgaven zouden zitten, wil ik nuanceren. We  zitten op een niet-duurzame leest, dat klopt, en we moeten een duurzamere maatschappij creëren. Maar zonder daarbij een antigroei-filosofie aan te hangen. Voor de broodnodige energietransitie bestaat de technologie nog niet, wat betekent dat we moeten inzetten op innovatie, onderzoek, ontwikkeling en in ondernemerschap. Innovatie wordt niet gecreëerd in een overheidslabo, maar door ondernemerschap. Het is een samenwerking tussen overheid en private sector. Er moeten injecties komen op het vlak van innovatie maar dan moeten ze wel van topkwaliteit en valabel zijn. We moeten ambitieuzer worden. We hebben niet per se meer doctoraten nodig, maar een betere kwaliteit van onderwijs die kan wedijveren met de rest van de wereld. België heeft meer topwetenschappers nodig.”

RH: “Ook in de private sector is er verbetering mogelijk op het vlak van onderzoek en ontwikkeling. Met fiscale maatregelen kan men die onderzoekers ondersteunen. Voor bachelors in O&O-afdelingen krijgen bedrijven 80 procent vrijstelling van de bedrijfsvoorheffing. Het is natuurlijk niet de minister van wetenschapsbeleid die nieuwe producten op de markt zal brengen, maar de overheid heeft een belangrijke rol te spelen in de regelgeving. Vergelijk het met de elektrificatie van de autoindustrie. Het is maar dankzij heel duidelijke Europese normen dat de elektrificatie een boost kreeg. Pas als de overheid het kader creëert, speelt de private sector in op innovatie.”

IVdC: “Alles hangt af van bestuurskwaliteit. We hebben in dit land geen energiestrategie op lange termijn, kijk naar de kerncentrales. En dat geldt voor veel belangrijke sectoren. We zijn het erover eens dat er te weinig overheidsinvesteringen zijn. We geven wel veel geld uit maar niet daaraan. We hebben een switch nodig van minder consumptie naar meer investeringen. Ook in de private sector.”

Personalization

Je webbrowser is verouderd en wordt niet ondersteund door de ACV-website. Klik hier om een nieuwere versie te installeren.