Essentie openbare dienstverlening

Deel 1: Annie Hondeghem over overheidsmanagement

Professor Annie Hondeghem is directeur van het KU Leuven Instituut voor de Overheid. Ze verricht voornamelijk onderzoek over personeelsmanagement bij de overheid, gelijke kansen en diversiteit, en veranderingsmanagement.

“Overheidsmanagement vraagt een specifieke benadering, je kunt niet dezelfde principes en technieken uit het privémanagement toepassen. De context verschilt, in de publieke sector is de politieke omgeving zeer bepalend.”

Maar in de publieke sector wordt toch ook geschermd met efficiëntie‚ lagere kosten, hogere prestatiedruk?

“Vanaf de jaren tachtig raakten economische waarden als efficiëntie, effectiviteit en zuinigheid in zwang. Volgens die neoliberale ideologie kost de overheid te veel. De overheid moet zich daarom organiseren als een privaat bedrijf. Na de financiële crisis van 2008 gaat de slinger weer de andere richting op.”

Er worden nog steeds taken afgestoten.

“Dat is de tijdsgeest, ondersteund door het neoliberale discours dat zegt dat ons overheidsbeslag van 53,3% te groot is. Als je dat cijfer met andere OESO-landen vergelijkt dan zie je grote verschillen. In de Scandinavische landen ligt het een stuk hoger. België is heus niet de kampioen. Sowieso is dat geen makkelijk debat. Wij hebben ook een traditie om onderwijs, gezondheids- en welzijnszorg over te laten aan de non-profitsector. Die betaald wordt door de overheid.”

Is er een verband tussen de hoogte van de welvaart en die van het overheidsbeslag?

“Er is geen lineair verband. Je hebt landen met een hoog beslag die slecht presteren en landen die het wel goed doen. België is op dat vlak eerder de middelmaat. Het is ook een heel complex land door onze confederale staatsstructuur.”

Is het dan niet beter om enkele maatschappelijke vraagstukken uit de politieke invloedssfeer te halen?

“Het pensioendossier is daar een voorbeeld van. Er is een pensioencommissie maar finaal beslist de politiek. We leven niet in een technocratie waar experten de dienst uitmaken. Churchill zei heel terecht dat de democratie niet perfect is, maar dat hij geen beter systeem kent.”

Verlangen we niet te veel van de overheid?

“Misschien, maar we moeten opletten dat we niet in het tegendeel vervallen. Ik denk aan de participatiesamenleving die jaren geleden in Nederland opgang maakte. Waarin burgers voor zichzelf moeten zorgen. Wie gaat daar uiteindelijk het beste uitkomen? Diegene die de middelen en skills heeft of de sukkelaar die dat niet heeft?” Maar is het idee daarachter ook niet: je hebt als burger ook je eigen verantwoordelijkheid? “In de bestuurskunde noemen we dat coproductie, waarbij de overheid niet meer de enige is om de publieke dienstverlening te verzorgen. Dat een aantal diensten in samenwerking tussen overheid, middenveld en burgers worden geleverd. Maar ook hier geldt: aan alles is een keerzijde. Je krijgt een matteüseffect: degenen die beter opgeleid zijn en participeren, plukken er eerder de vruchten van. De overheid heeft nog altijd een heel belangrijke rol om ook te zorgen voor de minst begoeden.”

Een andere trend is de vrije marktwerking.

“De discussie rond de wet van ’91 ging over het al dan niet privatiseren van overheidsbedrijven. Men opteerde toen om dat niet te doen maar wel om overheidsbedrijven eer armslag te geven zodat ze minder afhankelijk werden van politieke bemoeienissen. Governance kwam in de plaats van government. De overheid is niet meer de enige actor die de samenleving moet sturen, maar is wel nog steeds belangrijk.”

Moet de overheid meer samenwerken met het bedrijfsleven?

“Dat gebeurt volop. Publiek private samenwerking is een vrij nieuwe constructie waarbij elk de eigen troeven uitspeelt.”

Verdwijnen er dan geen jobs binnen de overheid?

“De finaliteit van een overheid is niet om arbeidsplaatsen te creëren. Wel om diensten te leveren die ten goede komen aan de samenleving.”

Maar dat wordt toch voortdurend beloofd: jobs‚ jobs‚ jobs?

“Terecht. Er is veel kritiek op het feit dat de overheid mensen tewerkstelt die op de private markt niet terecht zouden kunnen. Die sociale rol mogen we niet zomaar aan de kant schuiven. De beste manier om mensen te integreren in de samenleving is nog altijd om hen zinvol werk te geven.”

Personalization

Je webbrowser is verouderd en wordt niet ondersteund door de ACV-website. Klik hier om een nieuwere versie te installeren.